မြောက်အမေရိကတွင် နှင်းမုန်တိုင်းများ။ သြစတြေးလျတွင် မှတ်တမ်းထိုးရှိသော အပူလှိုင်း။ ဒါက ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုလား?

(SeaPRwire) –   ဒီအပတ်က ကမ္ဘာ့နှစ်ဖက်စလုံးမှာ ပြင်းထန်သောရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တွေက တိုက်ခိုက်နေပါတယ်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြီးခဲ့သည့်တနင်္ဂနွေတွင် နွေရာသီမုန်တိုင်း Fern သည် နိုင်ငံ၏အချို့ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သောဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗုံးဆိုင်ရာဆိုင်ကလုန်းတစ်ခုသည် တနင်္ဂနွေတွင် အရှေ့တောင်ဘက်ကို တိုက်ခိုက်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ ကမ္ဘာ၏တစ်ဖက်တွင် ဩစတြေးလျတောင်ပိုင်းတွင် အပူချိန် ၁၂၀ ဒီဂရီဖာရန်ဟိုက်ရှိရာ အပူချိန်ထိပ်သီးများက မှတ်တမ်းများကို ရရှိနေပြီး နိုင်ငံသည် ၁၆ နှစ်ကြာ အပြင်းထန်ဆုံးအပူလှိုင်းကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

မည်သည့်သီးခြားရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွက်မဆို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို အတိအကျအပြစ်တင်ရန် ခက်ခဲသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့၏ကမ္ဘာအပူနွေးလာသည်နှင့်အမျှ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် တစ်ချိန်တည်းတွင် ဖြစ်ပွားနေသော အမျိုးမျိုးသောအစွန်းရောက်အခြေအနေများသည် ပုံမှန်ဖြစ်လာနိုင်သည်။

“မည်သည့်သီးခြားရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခုကိုမဆို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ဆက်စပ်စရာမှာ မရှိပါ” ဟု NC State University ရှိ အဏ္ဏဝါ၊ ကမ္ဘာနှင့် လေထုသိပ္ပံဌာနဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ Gary Lackmann က ပြောသည်။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ထိုကဲ့သို့သောဖြစ်စဉ်များကို ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိစေသို့မဟုတ် ပြင်းထန်စေသောအတိုင်းအတာကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပိုကောင်းလာနေကြသည်။ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် လေထုထဲသို့ ထုတ်လွှတ်သွားသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် အပူကို ထိန်းသိမ်းပြီး လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာအပူချိန်များကို နွေးစေပြီး ရာသီဥတုပုံစံများကို ပြောင်းလဲစေသည်။ Lackmann က ပြောသည့်အတိုင်း “[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု] သည် ပိုမိုအစွန်းရောက်သောဖြစ်စဉ်များဆီသို့ အနည်းငယ်ပုံစံပေးသည်။”

ပူပြင်းသောနေ့များမှ မုန်တိုင်းများ၊ ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် မိုးခေါင်မှုများအထိ ပြင်းထန်သောရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များသည် အမြဲတမ်း သဘာဝဖြစ်ခဲ့သည်။ “ကျွန်ုပ်တို့သည် ရာသီဥတုအချက်အလက်မှတ်တမ်းများရှိသည့်အတိုင်းပင် ပြင်းထန်သောရာသီဥတုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်” ဟု Lackmann က ပြောသည်။ သို့သော် သုတေသနပြသချက်များအရ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်းတို့ကို ပိုမိုမကြာခဏနှင့် ပြင်းထန်စေသည်။ “ကျွန်ုပ်တို့ရှာဖွေတွေ့ရှိနေသည်မှာ အလွန်အမင်းပြင်းထန်သောဖြစ်စဉ်များ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြိမ်နှုန်းသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ DNA ရှိနိုင်ခြေရှိသည်” ဟု University of Georgia ရှိ Atmospheric Sciences Program ဌာနချုပ် Marshall Shepherd က ပြောသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်သာ ပြီးခဲ့သည့် ၁၆ နှစ်ကြာ အတွင်း အမေရိကန် ဘီလီယံဒေါ်လာဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များ၏ ကြိမ်နှုန်းသည် တိုးလာခဲ့သည်။ ၁၆ နှစ်ကြာအတွင်း နှစ်စဉ် ဖြစ်ပွားသောဖြစ်စဉ် သုံးခုခန့်ကို နိုင်ငံသည် တွေ့ခဲ့ရသည်၊ ပြီးခဲ့သည့် ဆယ်နှစ်အတွင်း နှစ်စဉ် ၂၀ ခုဖြစ်စဉ်ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှုကို တစ်ခုတည်းသောရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွက် တန်ဖိုးတွက်နိုင်သော Attribution လေ့လာမှုများက ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ပျက်စီးစေသောနှင့် သေစေနိုင်သောရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်စေသည့်အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြောင်း ပြသသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လော့စ်အိန်ဂျလိစ်တွင် မီးလောင်မှုများကို ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှုသည် ၃၅% ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိစေသည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပစိဖိတ်အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သောအပူလှိုင်းသည် အပူချိန် ၁၂၀ ဒီဂရီဖာရန်ဟိုက်ရှိရာ လူသားဖြစ်စေသောရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုမရှိပါက “လုံးဝမဖြစ်နိုင်ပေ။” ဟု အစီရင်ခံစာတစ်ခုအရ ဆိုသည်။ World Weather Attribution သည်လည်း ယခုလမှောင်းအစောပိုင်းတွင် ဩစတြေးလျတွင်း အပူကို စစ်ဆေးခဲ့ပြီး ၅ ရက်မှ ၁၀ ရက်အထိ အစွန်းရောက်အပူချိန်များသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၁.၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ပိုမိုပူနွေးလာခဲ့သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။

ပူနွေးသောကမ္ဘာကြီးဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့သည် အစွန်းရောက်အခြေအနေများကို ပိုမိုမကြာခဏတွေ့မြင်ရနိုင်သည် – မရေထုထဲတွင် ပိုမိုရေများကျန်ရှိစေသည့် ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများအထိ ရက်များစွာအတွင်း အပူချိန်မြင့်တက်စေသည့် အပူချုပ်များဖြစ်စေ၊ မရေထုထဲတွင် ပိုမိုရေများကျန်ရှိစေသည့် ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများဖြစ်စေဖြစ်သည်။

ပူနွေးသောသမုဒ္ဒရာအပူချိန်သည် ပိုမိုပြင်းထန်သောမုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ “သင့်တွင် အလွန်ပူနွေးသောရေသည် အလွန်အေးသောမြေနှင့် ကပ်လျက်ရှိနေချိန်တွင် အလွန်ကြီးမားသောအပူချိန် gradient ရှိသည်” ဟု Lackmann က ပြောသည်။ “မုန်တိုင်းများသည် ထိုအပူချိန် ကွာခြားမှုမှ ၎င်းတို့၏စွမ်းအင်ကို ရယူသည်။”

ပျမ်းမျှဆောင်းရာသီအပူချိန်သည် အခြားရာသီများထက်ပိုမိုမြန်ဆန်စွာပူနွေးလာသည်နှင့်အမျှ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျရွာသွန်းမှုအမျိုးအစားတွင် အပြောင်းအလဲများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အပူချိန်သည် ရေခဲမှထက်မြင့်တက်လာသည်ဆိုပါက တစ်ချိန်က နှင်းအဖြစ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခဲ့သောကျရွာသွန်းမှုသည် မိုးအဖြစ် ကျရွာသွန်းနိုင်သည်။ ပူနွေးသောလေထုသည်လည်း စိုထိုင်းဆကို ပိုမိုကိုင်တွယ်နိုင်ပြီး ပိုမိုပြင်းထန်သောမိုးရွာသွန်းမှု၊ ပိုဆိုးသောရေလွှမ်းမိုးမှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သောနှင်းမုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

“မုန်တိုင်းများသည် ကမ္ဘာ့စနစ်၏ သဘာဝအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားမည်မဟုတ်ပါ” ဟု ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် ပူးတွဲခေါင်းဆောင်ရေးသားသူ William Ripple က TIME သို့ အီးမေးလ်တွင် ပြောသည်။ “ကျွန်ုပ်တို့သည် မုန်တိုင်းများကို ဆုံးရှုံးသွားနေသည်မဟုတ်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် အပိုရေနှင့် စွမ်းအင်ဖြင့် ပိုမိုပြင်းထန်သောမုန်တိုင်းများကို ရရှိနေသည်။”

တစ်ချိန်တည်းတွင် ပူပြင်းသောနေ့များသည် ပိုမိုမကြာခဏဖြစ်လာသည် – ပြီးခဲ့သည့် ၁၁ နှစ်သည် ထင်ရှားသော ၁၁ နှစ်ဖြစ်သည်။

“ဟုတ်ပါတယ်၊ သင်သည် သဘာဝအားဖြင့် အပူလှိုင်းကို ရရှိနိုင်သည်၊ သို့သော် ဒီရာသီဥတုပြောင်းလဲခေတ်တွင် ၎င်းတို့သည် ဆေးဝါးဖြင့် ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်” ဟု Shepherd က ပြောသည်။

ထိုအခြေအနေသည် နှေးကွေးသွားနိုင်စေသော လက္ခဏာမရှိပေ။ လတ်တလောက် World Meteorological Organization မှ ခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘာ့အပူချိန်သည် ၂၀၂၅ မှ ၂၀၂၉ အထိ မှတ်တမ်းအဆင့်တွင် သို့မဟုတ် မှတ်တမ်းအနီးတွင် ရှိနေမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

“ယခင်က ရှားရှားပါးပါးပူပြင်းသောနေ့တစ်နေ့သည် ယခုအခါ ပိုမိုအဖြစ်များလာပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏အသစ်သောပုံမှန်ရာသီဥတု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်လာသည်” ဟု Ripple က ပြောသည်။ “ဒီကြောင့်အပူလှိုင်းများသည် ပိုမိုမကြာခဏဖြစ်ပွားလာပြီး ပိုမိုရှည်လျားလာပြီး ပိုမိုမြင့်မားသောအပူချိန်ကို ရောက်ရှိနေသည်။”

ရှင်းလင်းနေသောအချက်မှာ အေးခန်းအပူချိန်နှင့် နှင်းပုံများသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ဘယ်သို့ပင် ပြန်ပြမည်မဟုတ်ပါ။ “လူတို့က ‘ဟေ့၊ နှင်းကျနေတယ်။ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးခြင်းဆိုတဲ့အရာမရှိဘူး’ လို့ ပြောလိမ့်မယ်” ဟု Shepherd က ပြောသည်။ “ငါက ‘မဟုတ်၊ ဒါက ဆောင်းရာသီဇန်နဝါရီလအတွက်ပဲလို့ပြောခဲ့တယ်။’”